فهرست سخنرانی‌ها آخرین دروس دروس تصادفی دروس پربازدید

خارج فقه - مکاسب » خارج فقه - مکاسب - شلمغانی قطعاً منحرف بوده و توقیع در لعن او صادر شده (12)

۲۲ مهر ۸۸
خارج مکاسب ـ 12


شلمغانی قطعاً منحرف بوده و توقیع در لعن او صادر شده، اما با این وجود صدوق پدر که ۷ سال پس از ثبوت قطعی انحراف او فوت کرده، این کتاب را از خود وی اجازه گرفته و اجازه آن را به فرزندش نیز داده است. صدوق پسر هم به شیخ مفید و او هم اجازه آن را به شیخ طوسی داده است. و این به خاطر موقعیتی بوده که خود این کتاب در میان قمی‌ها داشته، نه به خاطر مؤلف آن. چون در میان قدما اگر مطلب باطلی در کتاب بود، اصلاً آن را اجازه نمی‌دادند. مثلاً شیخ در مورد محمد بن اورمه می‌گوید: «له کتب مثل کتب الحسین بن سعید و فی روایاته تخلیط. أخبرنا بجمیعها إلا ما کان فیها من تخلیط أو غلو ابن أبی جید عن ابن الولید عن الحسین بن الحسن بن أبان عن محمد بن أورمة[۱]». اصلاً حاضر نبودند اخبار دارای غلو و تخلیط را داخل در اجازه کنند. اجازه در زمان قدیم مثل بحث‌های خارج الآن، بحث اجتهادی بوده و این طور نبوده که یک کتاب را از اول تا آخر فقط بخوانند. اگر جایی را قبول نداشتند، آن بخش را اجازه نمی‌دادند.

پس معلوم می‌شود کتاب «التکلیف» هنوز در قم جایگاه خودش را داشته که صدوق پس از لعن مؤلف آن، آن را اجازه داده است.

نکته مهمی که قبلاً در مورد کتاب «فقه الرضا» عرض کردیم، این بود برخی از اجماعاتی که سید مرتضی و شیخ طوسی ادعا کرده بودند، مستند روایی نداشت تا این که در این کتاب پیدا شد. صاحب «حدائق» همین را دلیل بر این گرفته که این کتاب از امام رضا(ع) است. اما خیلی بعید است که اصحاب ما پس از چند قرن هیچ اطلاعی از این کتاب نداشته باشند و در آخر در دست عده‌ای از حجاج قمی مجهول یافت شود.

بعید نیست که اگر این کتاب همان کتاب «التکلیف» باشد، چون حسین بن روح هم اکثر آن را تأیید کرده، تا اوائل قرن چهارم در بغداد جا افتاده باشد. اجماعاتی هم که ادعا شده مربوط به اواخر قرن چهارم و اوائل قرن پنجم است؛ یعنی یک قرن فاصله. به احتمال قوی این کتاب در این یک قرن بر اثر تسالمی که بر آن حاصل شده، زمینه را برای ادعای اجماع (به معنای تلقی به قبول) فراهم کرده باشد. وقتی حسین بن روح اکثر این کتاب (جز دو سه مورد) را تأیید کرده باشد، بالطبع بقیه هم آن را قبول می‌کنند.

ارسال سوال